محمد حسن خان اعتماد السلطنه

251

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

بن العربى است كه به نام بندهء نگارنده برنگاشته و ديگر نقل فرائد شيخ المجتهدين حجة الحق استاد الكل مرتضى الانصارى از عربى به فارسى ، ايده الله . آقا سيد محمد كاشانى خلف مرحوم حاج سيد حسين از مشاهير علماء دار المؤمنين است . هم تدريس مىنمايد و هم موعظه مىفرمايد و هم به امامت جماعت مىپردازد . حاج ميرزا محمد حسين قمى متوليباشى روضه فاطميه زادها الله شرافة و مزية از جملهء فحول رجال و صناديد ارباب فضل و كمال است . مقتبل عمر و شرح شباب در اكتساب معارف و اقتناء آداب گذرانيده . بموجب شجرهء معتبره كه زيارت شد نژادش به امير سيد حسين كركى عاملى مشهور به خاتم المجتهدين دخترزادهء محقق ثانى مىرسد . و آن بزرگوار پس از طلوع دولت صفويه و شيوع تشيع و طريقهء جعفريه از جبل عامل به ايران آمد و مقدمش به تكريم تمام تلقى شد . توليت عتبات مقدسهء ممالك محروسه مثل مشهد الرضاع و معصومهء قم و عبد العظيم الحسنى عليهم السلم و مزارات اردبيل با وى تفويض و توكيل گرديد . خود و اولادش همى به توليت آن بقاع و قيمى آن قباب مىپرداختند . از اين سلالهء مطهره است ميرزا سيد محمد متولى مشهد مقدس كه او را رجال دربار دولت نادرى در سنهء 1163 بعد از معزولى و مكحولى شاهرخ ميرزا بمناسبت دخترزادگى شاه سليمان ، شاه سليمان ثانى خواندند و به پادشاهى برداشتند . بالجمله صاحب اين عنوان كارهاى رياست را همى به وراثت مىسازد . لاجرم اين تشريف بر وى نيك مىپردازد . ان السرى اذا سرى فبنفسه * و ابن السرى اذا سرى اسراهما حاج ملا عبد الرحيم نجف‌آبادى من اعمال اصفهان ، رئيسى بزرگ و مجتهدى فحل بود و كتابش در اصول فقه بطبع رسيده . و اما جماعتى از اصحاب علم و ارباب كمال كه در درجات عاليهء دولتى بخدمات ملك و ملت اشتغال دارند از طراز اول ايشان است : حضرت مستطاب اشرف و الا كامران ميرزا نايب السلطنه اميركبير وزير جنگ مد الله ظلاله العالى كه پس از تكميل ادبيات داخله به تحصيل السنهء خارجه پرداخت و بالخصوص شطرى از عمر عزيز را در علم لغت فرانسه كه امروز زبان عمومى است مصروف ساخت و اين فن شريف را بمثابه‌اى متقن فرمود كه هم بدان نطق و تقرير مىنمايد و هم انشاء و تحرير ، و در اين هردو هنر چندان ماهر است كه